[1] "sembrero" per
"sombrero"
[2] Regles de esquivar vocables o mots grossers
o pagesívols
[3] MOTS o vocables los quals deu esquivar qui bé vol parlar
la lengua catalana, a juý del reverend prevere mossèn Fenollar
[e] misser Hierònym Pau e altres hòmens diserts catalans e valentians e prestantíssims trobadors.
[3bis] [e lo magnífich
doctor e literattíssim
misser Hierònym
Pau, canonge
de Barcelona]
[4] és primerament evitar
de mettre a per e,
ni fer lo contrari, com
dir:
[5] "Pera" per "Pere"
[6] "massete"
per "masseta"
[...]
[7] "hom" per "home"
[8] "ànimas" per "ànimes", e
semblants
[9] ítem, lunyar-se de mettre
c" per "s o lo contrari,
com es:
[10] "cervir" per "servir"
[11] "servell" per "cervell",
e los semblants
[12] ítem, dir:
[13] "quaix" per "quasi"
[14] "murtra" per "murta"
[15] "langoniça" per "longaniça"
[...]
[16] "trempes" e "trempat"
per "tempres" e "temprat"
[17] "baça" per "latrines o "privades"
[...]
[18] "Gerau" de Valèntia per dir
"Grau"
[19] "strument" per "instrument"
[20] "membrar" per "recordar"
[21] "peltrigar" per "calcigar"
[22] "despuxes" e "depuys"
per "aprés"
[23] "negueleix" ý "neleix"
per dir "immo etiam" vel
"nec etiam"; ídem "hoc
encara":
[24] "fonoll" per "fenoll"
[25] "Geroni" per "Gerònim"
[26] "gavinet" per "ganivet"
[27] "petí" per "tapí
[28] "sclop" per "tapí"
[29] "pomblat" per "plombat"
[30] "cànyem" per dir "cànem"
[31] "canyó" per dir "canó"
[32] "veciat" per dir "viciat"
[33] "talent" per "appetit" o "fam"
[34] "talayar" per dir "tembre"
[35] "exequar" per dir "alçar"
[36] "gallart benot" per dir
"a passo", "a plan pla" o
"gentilment"
[37] "gerar" per dir "apartar"
[38] "guardar" per "mirar"
[39] "home gallard" per dir
"home bell" o "gentil"
[40] "poder yo u faré" per voler
dir "força" o "per ventura"
yo u faré
[41] "gayre" per voler dir
"molt" o "prou" o "asay"
[42] "entensmés" per dir "entretant"
[...]
[43] "cabre" per "caber"
[44] "martre" per dir "màrtyr",
e semblants
[45] ["vaig anar" e "vaig
venir" per "aní" e "venguí",
e semblants]
[46] ["guardó" per "retributió"]
[47] "perea" e "probea" per dir
"peresa" e "pobresa", e
semblants
[48] aquests vocables de "vaig anar" a misser Hierony
Pau ne a mi, Pere Miquel Carbonell,
no par sían bons vocables. Més val
dir: "anam", "venguem"; no: "vam", etc. E axí dic.
[49] "vaig anar" e "vaig venir" per
"aní" e "venguí", e semblants
[50] "guardó" per "retributió" o "remuneratió"
[51] "coratge" per "ànimo"
[52] "leguiar" per "tardar" o "trigar"
[53] "díbol" per voler dir "dèbil" o "paralýtic"
[54] "teich" per dir "týsich"
[55] "bramadari" per dir "dromadari"
[56] "Hierony" per dir "Hierònym"
[57] "Eulària" per dir "Eulàlia"
[58] "sancta Gràtia" per dir "sancta Engràtia"
[59] "Toni" per dir "Antoni"
[60] "Barlambau" per voler dir "Barnabà"
[61] "Grabriel" per voler dir "Gabriel"
[62] "delme" per voler dir "dècima"
[63] "promeya" per dir "primítia"
[64] "malancònich" per "melancòlich"
[65] "malanconia" per "melancolia"
[66]"superbiós" per dir "superbo"
[67] "Galcerà" per dir "Galceran"
[68] "n'Ot de Pallars" per dír "Ot de
Pallars"
[69] "Cathalina" per dir "Catharina"
[70] "ti" per dir "té açò"
[71] "bístia" per "bèstia"
[72] "spícies" per "spècies"
[73] "gombarda" per "bombarda"
[74] "onclo" per "oncle"
[75] "gonell" per "sayo"
[76] "sallo" per "sayo"
[77] "gay" per dir "garrid" o
"gentil" o "polit"
[78] "ço diu" e "ço dien",
"vet-ho", "memeu",
"moxpegó", stau
aquí, "mossènyer
meu", e ben sabeu
parlar és de persona
de baixa sort
[79] "siu-te aquí" per dir "seu-te
aquí", parlar de baixa sort
[80] "no n'hi à cap" per dir "no n'hi
ha gens", (parlar de baixa sort)
[81] "gont" per dir "guant"
[82] "quottre" per dir "quattre"
[83] "quoresma" per dir "quaresma",
e mil semblants
[84] "umplert" per dir "umplit"
[85] "ongüent" o "angüent"
per dir "ungüent"
[86] "unflat" per dir "inflat"
[87] "yo som açí" per dir "yo só açí"
[88] "tu ést aquí" per dir "tu és aquí"
[89] "estudi" per dir "studi"
[90] "Esteve" per dir "Steve"
[91] "stiu" per dir "estiu"
[92] "escuder" per dir "scuder", e
molts semblants
[93] "esgleya" per dir "església"
[94] "nosatres" per dir "nosaltres"
[95] "què deyts" per dir "què dieu"
[96] "calçar guants" per "mettre" o
"posar-se guants"
[97] "mans" de cavall o mula
per dir "peus d'avant"
[98] "Gergori" per dir "Gregori"
[99] "Juhan" per "Juhann" és cognon
[100] "nerenny" per "nerey" (pr. [nerenní], [nereí])
[101] "Sebrià" per dir "Cyprià"
[102] "sen Ment" per dir "sanct
Nen"
[103] "copoll" per dir "capoll"
[104] "garballons" per dir "mergallons"
[...]
[105] "ayguo" per dir "aygua"
[106] "flamayre" per dir "flumayre"
[...]
[107] "cuydar" per "cogitar" o
"creure"
[108] "xiringua" per dir "siringua"
[109] "xerigot" per dir "serigot"
[110] "mató" per "brossat"
[111] "portar" la mula per
"menar" la mula
[112] "homey" per dir "homicidi"
[113] "remey" per "remedi"
[114] "algotzir" per dir "algozir"
[115] "vaguer" per "veguer"
[116] "vijares" per dir "parer"
[117] "orifany" per "elephant"
[118] "calcatrix" per voler dir
"cocodrillo"
[119] "paraís" per voler dir "paradís"
[120] "béns perinfernals" per voler
dir "béns parafernals"
[121] "home libert" per "voler dir
"home líbero" o "franch"
[122] "pleyt" per "plet"
[123] "peyrol" per "perol", e semblants
[124] "adondar" per "domar"
[125] "dexondar" per "despertar" o
"esvellar"
[126] "sodrach" per "colp"
[127] en terra "sot" per "clot"
[128] millor és dir "penitencier"
que "confessor"
[129] "confés" per dir "confessor"
[130] "glay" per "por"
[131] "presona" per voler dir "persona"
[...]
[132] "percurador" per "procurador",
e semblants
[133] "Gyrona" per "Gerona"
[134] "Perpenyà" per "Perpinyà"
[135] "Barsalona" per "Barcelona"
[136] "Mallorca" per "Mallorques"
[137] "Stelrich" per "Hostalrich"
[138] "exovar" per "dot"
[139] pastarol" per "posterol"
[140] "ginoll" per "genoll"
[141] "giner" per "gener",
e semblants
[142] "guineu" per "rabosa"
[143] "maixcarat" per "mascarat"
[144] "peixcador" per "pescador"
[145] "muró" per "merlet"
[146] "fiyol" per "fillol"
[147] "tayar" per "tallar, e mil
semblants
[148] "niguitós" per dir "iniquitós"
[149] "cosa "utilosa" per "útil"
[150] "jatsesia" per "jatsia"
[151] "ingueny" per "ingeni"
[152] "previletgi" per "privilegi"
[153] "tots plegats" per "tots ensems"
[...]
[154] "arribàrem" per "arribam"
[155] "anàrem" per "anam", e
semblants
[156] "combregar" per "communicar"
[...]
[157] "expernuctiar" per dir
"extramuntiar" o
"perenoliar"
[158] "contrectió" per "contritió"
[159] "Càndia", nom propri de dona,
per dir "Càndida"
[160] "Stàtia" o "Stàsia", nom propri
de dona, per dir "Anastàsia"
[161] "Marsella" per "Massella"
[162] "calderons" per dir "baynots"
[163] "punxor" per dir "punxó"
[164] lo qui·s segueix ha ésser continuat en la fi de tota aquesta obra
[165] més avant són de evitar sobretot tots
vocables los quals manifestament se coneix
són de payssos de Catalunya o Valèntia diversos
dels catalans, com és:
[166] "ça casa" per "la casa"
[167] "es pa" per "pa"
[168] nosaltres "anem" per "anam"
[169] "yo li dix" per dir "yo diguí"
[170] "anave" per dir "anava"
[171] "vits" per "sarments"
[172] "toyssa" per "ovella", e infinits
altres, los quals seria
diffícil poder referir (pr. [toïssa])
[173] no res menys, entre persones de bon ingeni e experièntia, fàcilment se coneix dits
vocables ésser de Empurdà, o de Urgell, o de Mallorques, o de Xàtiva,
o de les muntanyes o pagesívols, dels quals no acustumen usar los cortesans
ne elegants parladors e trobadors
[174] [t]elos
[175] [ADDITIÓ per bé parlar la lengua catalana, feta per
lo magnífich doctor e litteratíssimo misser Hyerònym
Pau, canonge de Barcelona e altres perfetament pronuntiants
lo vulgar català]
[176] seguexen-se additions de vocables
a parlar pertinentment
[177] "no qual" per dir "no és
necessari", o "no fretura", o
"no cumple"
[178] "clotell" per dir "tos"
[179] "tots tresos" per dir "tots
tres"
[180] "Juan" per dir "Joan"
[181] "juhiverd" per dir "juliverd"
[182] "mujol" per dir "vermell"
o "rovell d'ou"
[183] "jaquir" per "lexar" o "dexar"
[184] "amendosos" per dir "los dos"
[185] "abre" per dir "arbre"
[186] "salmitre" per dir "salnitre"
[187] "birbe" per "bisbe"
[188] "retxat" per "rexat"
[189] "udà udà" per dir "odà
odà"
[190] "xoriguer" per dir "soriguer"
[...]
[191] "rata pinyada" per "rata
penada"
[192] "cussogues" per dir "cossegues"
[193] "jugar a rumfla" per "jugar
a rumfa"
[194] "junyir" per "justar"
[195] "xiular" per "siular"
[196] "ledesme" per "legítim"
[197] "parlant açí spiritualment"
per voler dir "parlant açí
en secret"
[198] "entre bons amics e
senyors meus" no és bon
parlar
[199] "andar mi madre", e
semblants fora de propòsit,
no stan bé en persones disertes
ne doctes
[200] "Euna", ciutat," per dir "Helna"
[201] "fora vila" per "fora ciutat"
[202] "preïch" per dir "sermó"
[203] "parlar en pla" per dir "parlar
en vulgar"
[204] "esguard" per "consyderatió"
[205] "perayre" per dir "parayre"
[206] "meua" per dir "mia"
[207] "seua" per dir "sua"
[208] "teua" per dir "tua"
[209] "Pasqua" per dir "Pascha"
[210] "ximple" per dir "simple"
[211] "sanaya" per dir "cabàs"
[212] "cabàs", e
no "sanaya"
[...]
[213] "què·m scé yo" per dir "què
sé yo"
[214] "bajanaria" per "bajania"
[215] "esquerrà" per "esquerrer"
[216] "cosa ruïna" per "ruín
cosa"
[217] "babaya" per dir "tartamut"
[218] "Blýbia" o "Víbria" per "Bíblia",
qui és lo sacrat libre
[219] "de dos en dos" per dir "de dos
a dos"
[220] "dos pams" per dir "dos palms"
[221] "penjoy de rayms" per dir
"penjoll"
[222] "la passió" de Jesuchrist
se canta, no "la pàssia"
ne "el passi"
[223] "dexopte" per voler dir "sobtadament"
o "súbitament"
o "sobtosament"
[224] "floviol" per dir "flaviol"
[225] "menacord" per "monocord"
[226] feu-lo "arrecular tant com"
d'açí allà, per dir feu-lo "retraure
tant quant" d'açí allà"
[227] "coneixs-me tu" per dir "conexes-me
tu", e semblants
[228] "spoli" per dir "sponsalici"
[229]interrogar a sí mateix
parlant e dir: "digues, Pere,
quant ha que és nat", e a
semblants coses, no és parlar
avisat ne·s lig en loch
elegant
[230] "remar" per "vogar"
[231] "altro" per dir "altre"
[232] "musclo" per dir "muscle"
[233] "selavors" per dir "leshores"
o "a l'ora"
[234] "aydar" per "ajudar"
[235] "Xanxo" per "Sanxo"
[236] "aufegar" per "offegar"
[237] "sus" per dir "alt" o "dessobre"
[238] "jus" per dir "baix" o "dessota"
[239] "aulor" per dir "olor" o "odor"
[240] "orde de Cistell" per dir "orde
de Cisterç"
[241] "scambeix" per dir "scabell
[242] "execau" per dir "alçau"
[243] "midar lo drap" per dir "medir
lo drap"
[244] "lesta la lettra" per dir "legida"
[...]
[245] "paparra" per dir "xinxa"
[246] "escalvinat" per dir "calvo"
[247] "avaritiós" per dir "avar"
[248] "sancta Agna" o "Ana" per dir "sancta
Anna"
[249] "alacayo" per dir "lacayo"
[250] "ifern" per dir "infern"
[251] "porgatori" per "purgatori"
[252] "mortarol" per dir "pan cuyt"
o "pan ras"
[253] "cluquer" per "campanar"
[254] "clucar los ulls" per dir "tancar
los ulls"
[255] "quarnar" un libre per dir
"ligar" un libre
[256] "il·luminar" per dir "miniar"
lo libre
[257] "vuy en dia" per dir "huy dia"
[258] "rostoll" per dir "restoll", lo
que resta de la segada
[259] "marmolar" per "murmurar"
[260] "preüt" per dir "presut"
[261] "faciment" per "farsiment"
[262] "calabruxó" ha caygut per
"pedra" ha caygut
[263] "supòtil sou molt" per dir
"inepte"
[264] "supòtilment parla molt" per dir
"ineptament" o "grossera"
[265] "resta empegit" per "resta
corregit"
[266] "marmassor" per "execudor
del testament"
[267] "no pot ser" per "no pot ésser"
[268] "un hom" per "un home"
[269] "pelegrí" per dir "peregrí"
[270] "Secília" per dir "Sicília"
[271] "un petit de pa" per "un poc"
o "un poquet de pa"
[272] "no y puch esdevenir" per dir
"no y puch acertar"
[273] "exemple" vol dir "translat"
[274] "exemplar" vol dir original",
e "axemplar"
vol dir "ampliar" o
"extendre"
[275] "eximple" o "eximpli" per "exemple"
[276] "de gom a gom", parlar és de
minyons
[277] "vengué a prin-lo prin-lo" per "vengué a la
ralla" o "al fil", (parlar és de minyons)
[278] "en sopols", (parlar és de minyons)
[279] "rinxo rinxo", (parlar és de minyons)
[280] "a bocadents", (parlar és de minyons)
[281] "en àries", (parlar és de minyons)
[282] "de bell bot", (parlar és de minyons)
[283] "bell no res", (parlar és de minyons)
[284] "en estrux", (parlar és de minyons)
[285] "de bell nou", parlar és de
gent baixa
[286] "de bat en bat", (parlar és de gent baixa)
[287] "sots cayre", (parlar és de gent baixa)
[288] "tripajoch", (parlar és de gent baixa)
[289] "acabalsat", (parlar és de gent baixa)
[290] "bell no res", (parlar és de gent baixa)
[291] "reyna" e "regina",
tot se pot dir; mas lo
vulgar català e valentià
és dir "reyna", car "regina"
no·s diu sinó en cobles o
per trones per los predicants la
paraula de Déu, com ara: O
Regina del Cel
[292] "contendre" per dir "contenir"
[293] "papeyó" per "pavelló o papelló"
[294] "somada" per "càrrega"
[295] "davallar" per "baxar"
[296] "setrot" o "pitxer" per "jarro"
[297] "circa ha dos anys" per "cerca ha
dos anys"
[298] "sembrero" per "sombrero"
[299] "culgar" per "colgar"
[300] "pobre de rey" per "pobre
rey", e semblants
[301] "va tot sol" per "va sol"
[302] "babor" per "vapor"
[303] "sol com se vulla" per "com se vulla"
[304] "tella" per "tea de pi"
[305] "malastruc", parlar és de
dona rustical
[...]
[306] "gran res", (parlar és de dona rustical)
[307] "tabustol", (parlar és de dona rustical)
[308] "tost e evinent", (parlar és de dona rustical)
[309] "ta mal seny", (parlar és de dona rustical)
[310] "finparat", (parlar és de dona rustical)
[311] "ta mal dia m'à fuyt", (parlar és de dona rustical)
[312] "homeyer" per "homicida"
[313] "servey" per "servici"
[314] "contra de mi", parlar és
molt inepte
[315] "no y scé res", (parlar és molt inepte)
[316] "temiau-me", (parlar és molt inepte)
[317] "yo me·n pinet" per dir "yo
me·n penit"
[318] "cercau roídol" per "roïdo"
[319] "susaquí" per "aquí"
[320] "susara" per "ara"
[321] "baldament" és vocable usitat
català, com "prou vos faça"
"eius" són usitats, és bon parlar
[322] "succehidors" per
"successors"
[323] notau que, en scriure
lettres en vulgar,
és manester usar de
bona orthographia,
ço és: "yo amaré", "aquell
amarà" (/ré /rà); "yo
camine" (ab e), "aquell
camina" (ab a); "yo
ame", "aquell ama"
[324] vet regle general: que
los vocables o mots
se han scriure segons
la primera, segona
o terça persona,
com ara: "yo demane",
"yo camine"; en la fi hi ha e,
e no a; com hi haurà
a, són en los altr[e]s
de terça persona,
com ara: "aquell
camina", "aquell demana"
[325] com los nom[s] són feminins,
ab a in fine,
com ara: "Maria",
"Magdalena",
"Margarita", etc.
En los masculins,
ab e, com ara:
"Pere" per "Pera", "masseta"
per "massete".
Et sic de ceteris