A. La Venda del Castell d'Altès (1288) Sapien tuit com nós dona na Simona d'Altes muyl[e]r za abenrere d'[e]n P. d[e] Josa promete[m] a bona fe ab aquesta carta pública a vós honrats en B[er]n[at] za Portela artiach[e] d[e] Cerch e a·n Be[re]ng[e]r d[e] Vilaró artiach[e] en l'esglea d'Urgel e a·n R. d[e] S[an]c[t a] Coloma canonge d'Urgel p[ro]curadors dels honrats A. d[e]z Sol[e]r prior e d[e]l capítol d'Urgel d[e] c[on]sentim[e]nt d[e]l honrat sey[n]nor en P. p[er la] gràcia d[e] Déu bisbe d'Urgel. P[er] nom d'aq[ue]l mateix bisbe aq[ue]sta obligació reebets e p[er] nom dels q[uals] nós vos vendrem p[er] nom del dit capítol lo castel d'Altes ab tots sos t[é]rm[e]ns e hòm[e]ns e fembres e tots fermam[e]nts e ab toltes forzes s[er]viis e aempríus e ab tots sos altres drets a nós p[er] raó d'aq[ue]l castel p[e]rta[n]yents p[er] qualq[ue] dret o p[er] qualq[ue] raó p[er] franch e p[er] q[ui]ti alou. La qual venda promete[m] a vós a fer p[er] preu d[e] dua milia e ce[n]t mor[a]b[e]t[ins] alfonsins qualq[ue] dia o qualq[ue] ora vós dels dits ·mmc· mor[abetins] nos vuylats pagar ·MC· mor[a]b[e]t[ins] dins em Bassela o en Alt[e]s d'aq[uí] a la festa d[e] Se[n]t Mich[e]l del m[e]s d[e] setembr[e] prim[e]r esdevenidora. E lavors to[ts] los dits ·MC· mor[abetins] nós tendrets apareylats d[e] pagar dins aq[ue]l te[m]ps o dins en aq[ue]ls lochs damu[n]t dits. Nós vos p[ro]mete[m] d[e] fer carta o cartes d[e] venda o d[e] vendes del castel damu[n]t dit e dels hòm[e]ns e de les fembres e dels altres drets damu[n]t dits a tot v[ost]re p[ro]fit e del capítol d'Urgel e a desexim[e]nt n[ost]re e dels n[ost]res. E q[ue] aq[ue]l castel desliurare[m] a vós franch e q[ui]ti e sens tota càrrega d'obligació d[e] deute e d[e] f[er]manza d[e] nós e d[e] n[ost]re pare e d[e] n[ost]ra mare e d[e] n[ost]re marit o d[e] n[ost]res fils o d[e] n[ost]res fiyl[e]s e d[e] sors n[ost]res. E si p[er] aventura vós no avíets los dits ·MC· mor[abetins] en aur nós vos covenim q[ue] pendrem p[er] aq[ue]ls ·MC· mor[a]b[e]t[ins] a comval[e]nt d[e] jaqueses o dobles d'aur qualq[ue] d'aquests vós vos vuylats segons q[ue] valran a cambi a Leyda dins ·VIII· dies ans q[ue] la dita compra fazats. Item q[ue] dels ·M· mor[abetins] q[ue] romanen del p[re]u del dit castel q[ue] volem q[ue] vós vos retingats ·CCCC· mor[a]b[e]t[ins] p[er] legítima d[e] tots los béns no[str]es d[e] n'A. d'Altes fil n[ost]re tant e tan longam[e]nt entrò q[ue]·l dit A. d'[A]ltes faze carta e regonexenza a vós e al capítol d'Urgel e a nós q[ue] atorch e age p[er]

ferma la venda q[ue] nós farem a vós d[e]l dit castel e absolve e defenesche ab carta tot dret q[ue] age ne av[e]r pusche e[n] mort ne em vida [nostra] p[er] raó d[e] legítima ne p[er] altra raó e·l castel damu[n]t dit ne en altres béns n[ost]res ne e·l p[re]u damu[n]t dit q[ue] nós d[e]l dit castel aur[e]m. E en[con]tin[e]nt lo dit A. d'Altes fil n[ost]re age complides totes aq[ue]stes coses q[ue]·l capítol d'Urgel sie tengut d[e] pagar al dit A. o a q[ui] el volrà los dits ·CCCC· mor[abetins] o ·X· solidos barzelon[e]ses p[er] quascú mor[a]b[e]tí qualq[ue] vosaltres vos vuylats. E si p[er] aventura lo dit A. d'Altes fil n[ost]re morie ans q[ue] nós q[ue] no agués f[er]mades e atorgades les coses damu[n]t dit[e]s q[ue] los dits ·CCCC· mor[abetins] sien donats e d[e]sliurats a nós dona na Simona damu[n]t dita o a q[ui] nós manarem p[er] lo capítol d'Urgel damu[n]t dit. E q[ue] d'aq[ue]st capítol q[ue] sie feyta carta a coneguda d'un hom savi q[ue] té los ·DC· mor[abetins] q[ue] romane[n] dels ·M· mor[abetins] damu[n]t dits p[er] los quals ·DC· mor[a]b[e]t[ins] lo castel d'Altes és obligat a na Simon[e]ta fiyla n[ost]ra axí co[m] en carta publica d'aq[uí] feyta és plen[er]am[e]nt contengut com nós avingem ab ela. Vol[e]m q[ue] vosaltres q[ue]·ls retingats e q[ue]·ls agats d'aq[uí] a ·VI· ans axí emperò q[ue] vós e·l capítol d'Urgel don[e]ts a nós estatge e·l castel d[e] za Clusa en què nós puscham estar entrò q[ue]·ls ·VI· ans damu[n]t dits siem complits e q[ue]·ns fazats cobrar les cases aure[m] cost e q[ue] p[er] raó d[e] int[er]e[ss]e dels ·DC· mor[a]b[e]t[ins] don[e]ts a nós quada an dels ·VI· ans damu[n]t dits en la festa d[e] Se[n]t Joh[a]n d[e] juy[n]n entrò q[ue]·ls dits ·VI· ans sien complits ·CCCC· solidos d[e] malguyreses sauls en t[er]ra sens tot mirvam[e]nt. E si p[er] aventura dins los dits ·VI· ans quanq[ue] quan nós vos avíem carta o cart[e]s de la dita Simon[e]ta fiyla n[ost]ra feites e fermades ab consentim[e]nt d[e] so marit q[ue] ela e so marit s'atorgen p[er] pagats d[e]ls dits ·DC· mor[a]b[e]t[ins] e q[ue] absolven e d[e]fenesqu[e]n tot dret e tota obligació e tota d[e]manda q[ue] agen ne av[e]r puschen contra·l castel d'Altes e·ls hòm[e]ns e l[e]s fembres d'Altes e les coses damu[n]t dit[e]s q[ue]·l capítol d'Urgel sie tengut d[e] donar a nós dona na Simona o a cuy nós volrem los dits ·DC· mor[abetins] o ·X· solidos d[e] barzelon[e]ses d[e] t[e]rn p[er] cascun mor[a]b[e]t[i] o marchs d'argent a comvalent d[e] barzelon[e]ses axí com ara val[e]n. E d[e] lavors enant com los ·DC· mor[abetins] agésse[m] reebuts no siats tenguts d[e] donar a nós los ·CCCC· solidos d[e] malguireses damu[n]t dits d[e]l int[er]e[ss]e. Item vole[m] q[ue] si dins los dits ·VI· ans la dita carta o cartes nós dita dona na Simona no us avíem d[e]sliurades d[e] la dita Simon[e]ta axí com damu[n]t és dit depús q[ue]·ls dits ·VI· ans sien complits vole[m] q[ue]·ls dits ·DC· mor[a]b[e]t[ins] sien comanats p[er] vós al pebordre o a l'esglea d[e] Solsona o en altre loch de q[ue]·ns avingam e q[ue]·ls tinge[n] ta[n]t tro sus

q[ue] la dita Simon[e]ta e so marit faze[n] la carta o l[e]s cart[e]s damu[n]t dit[e]s. E d[e] lavors ena[n]t vós no siats tenguts d[e] dar los dits ·CCCC· solidos d[e] malguyreses a nós e e·l te[m]ps d[e] la dita venda d[e]l castel damunt dit e q[ue] d'azò sien feit[e]s carta o cart[e]s a conexenza d'un savi a p[ro]fit n[ost]re e v[ost]re. Item p[ro]mete[m] a vós q[ue] quan lo dit castel d'Altes vós comprarets dins lo te[m]ps damu[n]t dit q[ue] nós liurare[m] a vós la dita carta co[m] na Simon[e]ta fiyla n[ost]ra ha los dits ·DC· mor[a]b[e]t[ins] sobre·l castel d'Altes damu[n]t dit en la qual absoul totes les altres coses n[ost]res e nós q[ue]·n puxa[m] retenir translat em forma pública. Item vos p[ro]mete[m] q[ue] nós vos fare[m] carta jurada q[ue] no ave[m] donat ne alienat ne empey[n]norat a nuyla p[er]sona re del castel d'Altes ne d[e] son t[e]rme ne dare[m] ne alienare[m] ne meynscabare[m] en re lo castel d'Altes ne d[e] son t[er]me ne re q[ue] a aq[ue]l castel se p[e]rtange ans a vós aq[ue]l liurare[m] ab tot son dret e ab tot son t[er]me franch e q[ui]ti axí com damu[n]t és dit. Item promete[m] q[ue] no fare[m] ne dire[m] nuyla frau e·l feyt d[e] Viladordes e q[ue] dare[m] tot n[ost]re loc ab carta e tot n[ost]re dret a vós [con]tra na Simon[e]ta damu[n]t dita fiyla n[ost]ra e so marit e [con]tra tota altra p[er]ssona. Item p[ro]mete[m] a vós q[ue] pagare[m] tot zo q[ue] deve[m] als hòm[e]ns d'Altes ne deure[m] al dia q[ue] la venda [us] fare[m] e els q[ue] fazen altretal a nós. Item vos p[ro]mete[m] q[ue] farem fer carta o cart[e]s d'absolució e d[e] diffinició a ·II· [es] girman[e]s n[ost]res q[ue] són en orde ab [con]seyl e ab fermam[e]nt d[e] lurs abad[e]sses e d[e] lurs co[n]ve[n]ts de tota d[e]manda e dret q[ue] age[n] e·l castel d'Altes e l[e]s dites cartes vos liurare[m] com la dita venda us fazam del castel damu[n]t dit. Item vos p[ro]mete[m] q[ue] liurare[m] a vós tot[e]s quant[e]s cartes agam ne av[e]r puscha[m] q[ue] fazen p[e]l dit castel e q[ue] fare[m] n[ost]re pod[e]r a cobrar e a liurar a vosaltres lo testam[e]nt d[e] n[ost]re pare n'Arnau d[e] Pradel e l[e]s cartes d[e] l[e]s núpcies n[ost]res e d'en P. d[e] Josa n[ost]re marit za abenrere e q[ue] farem carta jurada q[ue] tota via q[ue] les aga[m] q[ue] l[e]s liurare[m] a vós o a q[ui] vós volrets e q[ue]·n dare[m] tot n[ost]re loch a vós [con]tra tot hom q[ui] les age. Item p[ro]mete[m] a vós q[ue] liurare[m] d[e] mantin[e]nt l[e]s cart[e]s q[ue] ave[m] en qual man[e]ra nós [nos] parti[m] ab en P. d[e] Josà za abenrere marit n[ost]re. Item m[é]s p[ro]mete[m] a vós q[ue] [us] liurare[m] la carta d[e] la castlania q[ue] compra[m] e·l castel d'Altes la qual vole[m] q[ue] s'entene e sie en la venda q[ue] us fare[m] del dit castel. Item [con]fessam e regon[e]xem q[ue] voó damu[n]t dits artiach[e]s e en R. d[e] S[an]ta Coloma p[er] nom d[e]l dit capítol avets liurats a nós encomanda adés e[m] p[re]sent ·CCCC· solidos d[e] malguireses d[e]ls quals renu[n]ciam a excepció d[e]l no nombrat av[e]r e d'[e]ngan los quals ave[m] reebuts d[e] vós sots aq[ue]sta forma q[ue] si vosaltres no compràvets lo castel

damu[n]t dit d[e] nós d'enza la festa d[e] Se[n]t Mich[e]l damu[n]t dita p[e]l p[re]u damu[n]t dit e no·ns pagàvets los dits ·MC· mor[abetins] e no·ns complíets les altres coses damu[n]t dit[e]s axí co[m] damu[n]t és dit q[ue] vosaltres p[er] no[m] d[e] pena los dits ·CCCC· solidos agats p[e]rduts e q[ue] sie[n] n[ost]res d[e] la dita festa d[e] Se[n]t Mich[e]l ena[n]t e q[ue] d[e]manar no·ls nos poguéssets p[er] n[e]guna raó . E a major seguretat v[ost]ra e del capítol d'Urgel d[e] totes l[e]s cos[e]s damu[n]t dit[e]s e sengl[e]s nós dita dona Simona jura[m] p[er] Déu e p[er] aq[ue]sts sa[n]ts ·IIII· evangelis d[e] Déu dava[n]t nós posats e p[er] nós corporalm[e]nt tocats totes les coses damu[n]t dit[e]s e sengles a vós atendre e cumplir e no en neguna cosa [con]travenir. E q[ue] lo dit castel tro a la dita festa d[e] Se[n]t Mich[e]l no vendre[m] alienare[m] ne obligare[m] ne transportare[m] ne ab nuyl hom tractame[n]t no aure[m] d[e] fer venda d[e]l castel damu[n]t dit a altri p[er] nós ne p[er] entreposada p[er]sona d'aq[uí] a la festa d[e] Se[n]t Mich[e]l damu[n]t dita sinó ab vosaltres o ab aq[ue]l ab q[ui] lo capítol d'Urg[e]l volrà. E p[er] zo q[ue] d[e] totes aq[ue]stes coses e sengl[e]s a atendre e complir part lo dit sagram[e]nt siats pus segurs fem hom[e]natge a vós honrat en Be[re]ng[uer] d[e] Vilaró artiach[e] d'Urg[e]l p[er] nom d[e] vós e d[e]ls altres damu[n]t dits e d[e]l capítol d'Urgel. E part tot[e]s aquest[e]s coses nós en P. Zoro caval[e]r p[ro]mete[m] a vós dits artiach[e]s e a·n R. d[e] S[an]ta Coloma p[er] no[m] d[e] vós e d[e]l capítol d'Urgel q[ue] fare[m] e f[e]r fare[m] e complir la venda damu[n]t dita del dit castel a vosaltres e tot[e]s les altres coses q[ue] damu[n]t són escrit[e]s e dit[e]s p[er] la dona na Simona. E tot[e]s aq[ue]stes coses e sengl[e]s damu[n]t dit[e]s juram p[er] aq[ue]sts sa[n]ts ·IIII· evangelis dava[n]t nós posats e p[er] l[e]s n[ost]res mans tocats. E juran p[ro]mete[m] attendre e complir e no en alguna [cosa] contravenir p[er] nós ne p[er] nuyla altra p[er]ssona. E part lo sagram[e]nt damu[n]t dit fem hom[e]natge d[e] boca e d[e] mans a vós honrat en Be[re]ng[ue r] d[e] Vilaró artiach[e] d'Urgel p[er] no[m] d[e] vós e d[e]ls altres damu[n]t dits e d[e]l capítol d'Urgel q[ue] atendre[m] e complire[m] e atendre e complir fare[m] p[er] la dita dona Simona tot[e]s les coses damu[n]t dit[e]s e sengles axí co[m] damu[n]t són dit[e]s e escrit[e]s. E si p[er] aventura zo q[ue] Déu no vuyle q[ue] sie nós dita dona na Simona e en P. Zoro damu[n]t dits l[e]s coses damu[n]t dit[e]s e sengl[e]s no ateníem e complíem axí co[m] damu[n]t és dit p[ro]mete[m] sots pena d[e]l sagram[e]nt e d[e]l hom[e]natge damu[n]t dits nós e cascu[n] d[e] nós a vosaltres e a cascu[n] d[e] vós p[er] nom d[e]l capítol d'Urgel redre e pagar tantost co[m] d[e] vós hó d[e] la ú d[e] vosaltres fóssem req[ue]sts o p[er] v[ost]re p[ro]c[ur]ador los ·CCCC· solidos damu[n]t dits q[ue] nós dita dona na Simona ave[m] reebuts d[e] vós. E part aq[ue]ls ·CCCC· solidos damu[n]t dits vos p[ro]mete[m] p[e]l sagram[e]nt q[ue] avem feit e p[er] l'omenatge damu[n]t dits a dar e a pagar p[er] nom d[e]

pena altres ·CCCC· solidos d[e] malguireses p[er] los quals ·CCCC· solidos q[ue] nós dita dona Simona d[e] vós reeb[e]m e p[e]ls ·CCCC· solidos d[e] la pena damu[n]t dita nós obliga[m] a vós lo castel d'Altes e sos t[ér]m[e]ns e·ls hòm[e]ns e l[e]s fembr[e]s e l[e]s p[e]rtin[e]ncies sues e nós en P. Zoro tots los béns n[ost]res on q[ue] sien. E part tot azò romanguésse[m] nós e quascú[n] d[e] nós p[e]rjurs e falsos e baares a cascun d[e] Cataluy[n]na e traïdors a fur d'Aragó e q[ue] no·[ns] pogéssem escondir p[er] par ne p[er] escontrasembl[e] ne p[er] nuyl liy[n]natge d'arm[e]s en neguna cort ne dava[n]t p[ro]hòm[e]ns. E renunciam a tot dret e usatge e ús e costu[m] ab lo qual contra azò nós poguésse[m] ajudar ans ab aq[ue]sta carta on q[ue] fos fóssem p[ro]vats p[er] p[e]rjurs e p[er] falsos e baares e traïdors axí co[m] damu[n]t és dit. E nós damu[n]t dits artiach[e]s e en P. d[e] S[an]ta Coloma e cascun d[e] nós p[er] nós e p[er] no[m] d[e]l dava[n]t dit capítol d'Urgel p[ro]mete[m] a vós dava[n]t dita dona na Simona d'Altes q[ue] comprare[m] lo dava[n]t dit cast[e]l d'Altes d'aq[ue]st dia tro a la dita festa d[e] Se[n]t Mich[e]l e q[ue] us en dare[m] dua milia e ce[n]t mor[a]b[e]t[ins] los quals vos pagare[m] segons la forma damu[n]t dita. La qual cosa si no ho fahíem q[ue] agam p[e]rduts p[er] pena los ·CCCC· solidos d[e] malguireses q[ue] a vós ave[m] ja liurats. E d[e] la dita festa d[e] Se[n]t Mich[e]l ena[n]t q[ue] vós ne en P. Zoro no siats tenguts a nós d[e] tenir l[e]s dit[e]s covin[e]nzes ans d'aq[ue]les nos absolve[m] d'aq[ue]l dia ena[n]t si azò damu[n]t dit no complíem. Ff[ac]t[u]m e[s]t hoc ·VIII· id[us] madii anno domini ·M·CC·LXXX·octavo. Sign[um] d[omi]ne Simone d'Altes uxoris [con]da[m] P. d[e] Josa. Sign[um] P. Zoro jurantiu[m]. Sign[um] B[er]n[ardi] d[e] Portella archidiacho[n]i d[e] Cerch. Sign[um] B[ere]ng[ari] d[e] Vilaron[e] archidiacho[n]i in ecc[les]ia Urg[e]ll[e]n[si]s. Sign[um] R[aimund]i d[e] S[anc]ta Columba canonici Urg[e]ll[e]n[si]s p[re]d[i]cto[rum] q[ui] p[re]d[ic]ta om[n]ia et sing[u]la firmaru[n]t et laudaru[n]t test[e]sq[ue] firmare rogaru[n]t. Sign[um] Galcerandi d[e] S[anc]ta Fid[e] Molitis. Sign[um] P[etri] d[e] Campabadal h[ab]itatoris d[e] Bassela. Sign[um] Jacobi d[e] Pampan[e]l p[re]sbit[er]i. Sign[um] P[etri] d[e] Pampan[e]l rector[is] ecc[les]ie S[an]cti Petri d'Alt[e]s. Sign[um] Brunissendis sororis d[ic]te d[omi]ne Simon[e] testiu[m]. Ego Raimund[us] d[e] Montemaiore public[us] not[arius] C[er]varie q[ui] p[re]d[ic]tis om[n]ibus et sing[u]lis int[er]fui hoc scripsi cu[m] suprapo[s]ito i[n] ·XII·[a] lin[e]a ubi di[citur] n[ost]ra et i[n] ·XXXIIII·[a] linea ubi d[icitu]r nos et cu[m] raso et em[e]ndato i[n] ·XXX· [a] lin[e]a ubi d[icitu]r co[n]ve[n]ts et hoc signu[m]. Feci et cu[m] rasó et em[e]ndato i[n] ·LXI·[a] lin[e]a u[bi] d[icitu]r Pet[ri] d'Alt[e]s.